Oleh Dr Nurrul Hafeezah Sahak, Pensyarah Fakulti Sains dan Teknologi, Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM)
Setiap kali jerebu melanda Malaysia, perhatian masyarakat lazimnya tertumpu pada bacaan Indeks Pencemaran Udara (IPU), penutupan sekolah, penggunaan pelitup muka dan nasihat untuk mengurangkan aktiviti luar. Langkah-langkah ini penting, tetapi terdapat satu persoalan yang wajar diberikan perhatian lebih serius. Bagaimana dengan pekerja yang perlu meneruskan tugas di kawasan terbuka dan tidak mempunyai pilihan untuk berlindung di dalam bangunan ketika jerebu melanda?
Bagi sebahagian masyarakat, jerebu mungkin bermaksud mengurangkan aktiviti rekreasi atau bekerja dari rumah buat sementara waktu. Namun, bagi penghantar makanan, pekerja pembinaan, pengawal keselamatan, pekerja pembersihan dan petugas kecemasan, keadaan ini boleh membawa dilema yang berbeza. Tugas mereka mungkin memerlukan mereka berada di luar bangunan, walaupun kualiti udara semakin merosot.
Risiko jerebu ialah isu kesihatan pekerjaan
Jerebu mengandungi partikel pencemar di udara yang boleh memasuki sistem pernafasan. Pendedahan boleh menyebabkan iritasi mata dan tekak, batuk serta kesukaran bernafas. Kesan yang dialami berbeza mengikut tahap pencemaran, tempoh pendedahan, keadaan kesihatan individu dan sifat pekerjaan.
Pekerja yang menjalankan aktiviti fizikal berat di luar bangunan memerlukan perhatian khusus. Mereka mungkin terdedah kepada udara tercemar untuk tempoh yang panjang, sedangkan tuntutan kerja menyebabkan mereka terus bergerak dan melakukan tugas dalam persekitaran tersebut.
Risiko ini tidak semestinya sama bagi semua pekerja. Seorang pekerja pejabat yang berada di ruang tertutup dengan sistem pengudaraan dan penapisan udara yang sesuai mempunyai keadaan pendedahan yang berbeza daripada pekerja yang berada di tepi jalan atau tapak pembinaan. Oleh itu, pendekatan perlindungan yang seragam tanpa mengambil kira jenis pekerjaan mungkin tidak mencukupi.
Cabaran yang lebih besar timbul apabila pekerja tidak dapat menghentikan tugas tanpa menjejaskan pendapatan, memenuhi tuntutan pelanggan atau mengganggu operasi organisasi. Bagi pekerja gig, misalnya, keputusan untuk mengurangkan waktu bekerja mungkin mempunyai implikasi kewangan secara langsung. Pekerja keselamatan pula mungkin perlu memastikan premis terus dikawal, manakala petugas kecemasan perlu menjalankan tugas walaupun keadaan persekitaran tidak ideal.
Keadaan ini menunjukkan bahawa keupayaan untuk melindungi diri daripada jerebu bukan semata-mata bergantung pada pengetahuan atau sikap individu. Ia turut dipengaruhi oleh susunan kerja, sokongan majikan, kemudahan perlindungan dan pilihan yang tersedia kepada pekerja.
Menasihati pekerja supaya mengurangkan pendedahan mungkin mudah, tetapi nasihat itu perlu disertai langkah praktikal yang membolehkan mereka melaksanakannya. Tanpa langkah sedemikian, tanggungjawab mengurus risiko berpotensi dipindahkan secara tidak seimbang kepada pekerja itu sendiri.
Prinsip hierarki kawalan dalam keselamatan pekerjaan menekankan bahawa risiko perlu dikurangkan melalui langkah yang bersesuaian dengan bahaya. Dalam situasi jerebu, langkah tersebut boleh merangkumi pengurangan atau penjadualan semula kerja luar, pemendekan tempoh pendedahan, penyediaan ruang rehat yang mempunyai udara lebih bersih dan penambahbaikan penapisan udara dalaman.
Majikan juga perlu mempunyai kriteria yang jelas tentang keadaan yang memerlukan aktiviti luar dikurangkan atau dihentikan, dengan mengambil kira tahap pencemaran, intensiti kerja, tempoh pendedahan dan keadaan pekerja.
Bacaan IPU membantu masyarakat memahami keadaan kualiti udara. Namun, angka tersebut seharusnya menjadi sebahagian daripada proses membuat keputusan, bukan sekadar maklumat untuk dipaparkan pada papan kenyataan atau dikongsi melalui media sosial.
Organisasi perlu menentukan tindakan yang bersesuaian apabila bacaan IPU meningkat. Antaranya termasuk menyemak tugasan berisiko, mengenal pasti pekerja yang memerlukan perhatian tambahan, menilai keperluan mengubah jadual kerja dan memastikan pekerja mengetahui prosedur yang perlu dipatuhi.
Jerebu turut memberikan gambaran tentang budaya keselamatan sesebuah organisasi. Budaya keselamatan bukan hanya diukur melalui kewujudan polisi, poster atau latihan, tetapi juga melalui keputusan yang dibuat apabila keselamatan pekerja perlu diseimbangkan dengan tuntutan operasi.
Adakah organisasi bersedia mengubah jadual kerja apabila risiko meningkat? Adakah penyelia mempunyai kuasa untuk melaksanakan langkah perlindungan? Adakah pekerja boleh melaporkan kesukaran bernafas atau keadaan kerja yang tidak selamat tanpa bimbang dipersalahkan? Soalan-soalan ini penting kerana keberkesanan sistem keselamatan bergantung pada bagaimana dasar diterjemahkan kepada tindakan harian.
Perlindungan pekerja juga tidak seharusnya terhad kepada pekerja tetap sahaja. Organisasi perlu meneliti bagaimana langkah keselamatan dapat disampaikan dan dilaksanakan kepada pekerja kontrak, pekerja sementara serta pekerja pihak ketiga yang menjalankan tugas di premis atau bagi pihak organisasi.
Daripada tindak balas kepada kesiapsiagaan
Jerebu mungkin bersifat bermusim, tetapi persediaan menghadapinya tidak sepatutnya bermula hanya apabila keadaan menjadi serius. Organisasi perlu mempunyai pelan tindakan yang boleh diaktifkan berdasarkan pemantauan kualiti udara dan penilaian risiko.
Pelan tersebut wajar merangkumi tanggungjawab pihak pengurusan, prosedur komunikasi, kriteria pengurangan kerja luar, penyediaan peralatan perlindungan yang sesuai dan langkah menangani pekerja yang mengalami gejala berkaitan pendedahan.
Akhir sekali, persoalan tentang jerebu bukan sekadar berapa tinggi bacaan IPU atau berapa ramai yang memakai pelitup muka. Persoalan yang lebih mendasar ialah sama ada sistem pekerjaan kita mampu melindungi manusia ketika persekitaran menjadi tidak selamat.
Jerebu mungkin berada di luar kawalan kita, tetapi cara kita mengurus pendedahan pekerja terhadapnya ialah tanggungjawab yang perlu dilaksanakan. Pekerja tidak seharusnya dibiarkan menanggung risiko jerebu hanya kerana tugas mereka perlu diteruskan.