2026 11(1)
JUNE 2026
Analisis Kajian Literatur Uruf Dalam Penetapan Zakat Perhiasan Emas
Analysis of Literature on Urf in the Determination of Zakat on Gold Jewellery
Muhamad Azizi Fauzi
Research Centre for Sharia, Faculty of Islamic Studies, Universiti Kebangsaan Malaysia, Selangor, Malaysia
Shofian Ahmad, shofian@ukm.edu.my
Research Centre for Sharia, Faculty of Islamic Studies, Universiti Kebangsaan Malaysia, Selangor, Malaysia
Received: Jan 5, 2026 | Revised: Jan 22, 2026 | Accepted: June 3, 2026 | Published: June 15, 2026
2026, Vol. 11(1), pp. 68-75. | PDF
DOI: https://doi.org/10.26475/jcil.2026.11.1.07
Kajian ini meneliti aplikasi konsep uruf dalam penetapan kewajipan zakat perhiasan emas dengan memfokuskan Negeri Kelantan sebagai kajian kes. Zakat merupakan instrumen utama dalam sistem ekonomi Islam, namun hukum zakat ke atas emas perhiasan masih diperdebatkan dalam kalangan fuqaha berikutan ketiadaan dalil qat‘ie yang menetapkannya secara jelas. Di Malaysia, penentuan kewajipan zakat perhiasan emas lazimnya berasaskan konsep uruf atau kebiasaan masyarakat setempat yang ditentukan oleh pihak berkuasa agama negeri. Pendekatan ini telah mewujudkan perbezaan dalam penetapan had zakat antara negeri, sekali gus mencetuskan kekeliruan dalam kalangan masyarakat. Sehubungan itu, kajian ini bertujuan menganalisis konsep dan peranan uruf dalam penetapan zakat perhiasan emas menurut perspektif fuqaha dan hukum Islam, menilai amalan semasa serta panduan rasmi Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan (MAIK), dan menghuraikan kaedah penggunaan uruf dalam menentukan kewajipan zakat perhiasan emas di negeri tersebut. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif berbentuk kajian kes melalui analisis dokumen dan temu bual separa berstruktur dengan informan berautoriti dalam bidang fiqh zakat dan pentadbiran agama di Kelantan. Data dianalisis menggunakan kaedah analisis tematik secara induktif. Dapatan kajian diharapkan dapat memperjelaskan asas penggunaan uruf, mengurangkan kekeliruan masyarakat serta menyumbang kepada penambahbaikan pelaksanaan zakat selaras dengan prinsip keadilan dan maqasid syariah.
Kata Kunci
Uruf, Zakat, Emas Perhiasan, Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan, Pelaksanaan
This study examines the application of the concept of urf in determining the obligation of zakat on gold jewellery, focusing on Kelantan as a case study. Zakat is a fundamental instrument in the Islamic economic system however, the ruling on zakat for gold jewellery remains a subject of debate among Muslim jurists due to the absence of explicit and definitive textual evidence. In Malaysia, the determination of zakat on gold jewellery is based on urf, or local custom, as established by state religious authorities. This approach has resulted in differences in Zakat thresholds between states, thereby contributing to public confusion. Accordingly, this study aims to analyze the concept and role of urf in the determination of zakat on gold jewellery from the perspectives of Islamic jurisprudence, to examine current practices and official guidelines issued by the Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan (MAIK), and to elucidate the method of applying urf in determining zakat obligations in the state. This research adopts a qualitative case study approach, employing document analysis and semi-structured interviews with authoritative informants in the fields of fiqh and zakat administration in Kelantan. Data is analyzed using inductive thematic analysis. The findings are expected to clarify the application of urf, reduce public confusion, and contribute to the improvement of zakat implementation in accordance with the principles of justice and the objectives of Shariah (maqasid al-shariah).
KEYWORDS
Urf, Zakat, Gold Jewellery, Majlis Agama Islam dan Adat Istiadat Melayu Kelantan, Implementation
Azri Bhari, Mohd Faiz Mohamed Yusof, Mohammad Mahyuddin Khalid, Mohd Ashrof Zaki Yaakob, Mohamad Shukran Abdul Razak. 2019. Aplikasi Fiqh Zakat Emas Di Malaysia. Jurnal Pengurusan dan Penyelidikan Fatwa. 17(2): 265-276.
Abdul Karim Ali, 1996. Nilai-Nilai Semasa Dan Setempat Dalam Penentuan Hukum: Satu Perbincangan Awal. Jurnal Syariah. 7(1): 97-102.
Al-Khatib, Abd Al-Karim 1984. Sadd Bab Al-Ijtihad. Bayrut: Mu’assasah Al-Risalah.
Abd Al-Wahab Khalaf. t.th.. Ilm Usul Al-Fiqh. Al-Qahirah: Jami‘ah al-Nasr.
Al-Jizani, Muhammad Ibn Husayn Ibn Hasan. 2010. Ma’alim Usul al-Fiqh ‘Ind ahl al-Sunnah wa al Jama’ah. Al-Dammam: Dar Ibn Al-Jawzi.
Hairul Fazli Mohammad Som & Muhsin Nor Paizin. 2019. Pelaksanaan Kutipan Zakat Emas: Amalan Dan Pelaksanaan Institusi Zakat Malaysia. Muzakarah Fiqh & International Fiqh Conference. 5: 156-168.
Jasni Sulong, Mohd Marbawi Taha & Roshaimizam Suhaimi. 2025. Pemakaian Emas Perhiasan Dan Amalan Berzakat Dalam Kalangan Wanita Islam Negeri Pulau Pinang. Jurnal Kajian Malaysia (Early View).
Larus. 1988. Al Mu’jam Al ‘Arabi Al Asasi. Al Munazzamah Al Arabiyyah Li Altarbiyah Wa Al Thaqafah Wa Al ‘Ulum.
Mahmood Zuhdi Ab. Majid. 1997. Hukum Islam Semasa Di Malaysia: Prospek Dan Cabaran. Universiti Malaya.
Muhammad Norshah Rosle, Mohd Ali Mohd Noor & Hairunnizam Wahid. 2019. Cadangan Penyetaraan Ukuran Nisab Zakat Emas Perhiasan Di Malaysia. Jurnal Pengurusan dan Penyelidikan Fatwa. 17(2): 309-324.
Mohd Farhan Md. Ariffin, Khadher Ahmad, Muhammad Ikhlas Rosele & Mohamad Zaim Isamail. 2016. Rawatan Kesihatan Berasaskan Perubatan Alternatif Islam: Persepsi Masyarakat Di Malaysia. Jurnal Rampak Serantau 23(6): 1-30.
Mohd Azhar Abdullah, Marina Muhammad Razaki, Nurul Akma Mohamed, Nik Adlin Nazrin Nik Mohd Adib & Lokmal Hakim Che Hassan. 2025. Penggayaan Emas Perhiasan Dalam Majlis Keraian: Implikasi Uruf Zakat Di Kelantan. Jurnal Ilmu Wahyu 6(2): 11-30.
Noraini Saro & Tutasting@Rawi Nordin 2017. Pengambilan Hukum Uruf Dalam Zakat Emas Perhiasan Negeri- Negeri Di Utara Malaysia. Proceeding of 2nd international islamic heritage conference.
Nor Mohd Faisal Bin Md Arifin. 2014. Perbedaan Pemakaian Uruf Zakat Emas Perhiasan Kajian Di Selangor Dan Melaka. Al-Risalah: Forum Hukum dan Sosial Kemasyarakatan 14(1): 132-160.
Syazwani Abd Rahim, Siti Noor Ain Aziz, Mohamad Zaki Razaly, Mohd Asyadi Redzuan, Aemy Aziz & Khadijah Amira Abdul Rashid. 2025. Kajian Naratif Zakat Emas Perhiasan (al-huli): Isu Percampuran Emas. Al-Qanatir: International of Islamic Studies 34(1): 216-227.
Saro, N. & Nordin, R. 2017. Pengambilan Hukum Uruf Dalam Zakat Emas Perhiasan Negeri-Negeri Di Utara Malaysia. Proceeding of 2nd international islamic heritage conference.
Ummi Farahin Yasin , Noor Naemah Abdul Rahman & Muhammad Ikhlas Rosele. 2018. Amalan Penentuan Kadar Uruf Pemakaian Emas Perhiasan Di Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur Dan Selangor. Labuan e-Journal of Muamalat and Society 12(1): 89-100.
Wan Zulkifli Wan Hasan 2009. Nilai-Nilai Fleksibiliti Dalam Sumber Perundangan Islam. Malim, Jurnal Pengajian Umum Asia Tenggara (Sea Journal Of General Studies) 10(1): 53-72.