nazmi.idzat@hctm.ukm.edu.my
Perpustakaan Hospital Canselor Tuanku Muhriz, Universiti Kebangsaan Malaysia
Kata Kunci: SMART E-RAK, KIK SIBER, Inovasi Perpustakaan, Transformasi Digital, Perkhidmatan Pengguna
Pengenalan
Perkembangan teknologi digital telah membawa perubahan terhadap penyampaian perkhidmatan perpustakaan. Perpustakaan pada masa kini bukan sahaja berperanan sebagai pusat penyimpanan dan peminjaman bahan, malah turut berusaha menyediakan perkhidmatan yang lebih mudah, pantas, sistematik dan mesra pengguna. Keperluan terhadap perkhidmatan digital semakin penting khususnya dalam membantu pengguna mendapatkan sumber maklumat dengan lebih berkesan.
Dalam konteks Perpustakaan Hospital Canselor Tuanku Muhriz (PHCTM), kemudahan mendapatkan bahan rujukan merupakan salah satu aspek penting dalam menyokong keperluan warga Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), warga hospital serta pengguna perpustakaan. Susunan bahan berdasarkan nombor panggilan boleh menjadi cabaran kepada pengguna, khususnya mereka yang kurang biasa dengan sistem pengkelasan dan lokasi koleksi.
Rajah 1: Paparan tatacara penggunaan SMART E-RAK untuk mengenal pasti lokasi bahan berdasarkan nombor panggilan.
Bagi menangani keperluan tersebut, Kumpulan Inovatif dan Kreatif (KIK) SIBER telah membangunkan SMART E-RAK sebagai satu inovasi perkhidmatan yang membantu pengguna mengenal pasti lokasi bahan berdasarkan nombor panggilan. Pembangunan inovasi ini memperlihatkan usaha warga perpustakaan dalam memanfaatkan teknologi digital bagi menyelesaikan masalah yang berkaitan dengan pencarian bahan serta meningkatkan pengalaman pengguna.
Rajah 2 : SMART E-RAK
Pembangunan SMART E-RAK
SMART E-RAK dibangunkan dengan konsep yang mudah dan praktikal. Sistem ini membantu pengguna mengenal pasti lokasi sesuatu bahan melalui nombor panggilan yang terdapat pada bahan tersebut. Pengguna tidak perlu memasukkan keseluruhan nombor panggilan, sebaliknya hanya perlu memasukkan satu atau dua huruf pada bahagian hadapan nombor panggilan untuk mendapatkan lokasi bahan.
Sebagai contoh, bagi bahan yang mempunyai nombor panggilan H61.I83p 2018 9HUKM, pengguna hanya perlu menaip huruf H. Sistem kemudiannya memberikan maklumat bahawa nombor panggilan H61 berada dalam lingkungan nombor panggilan GV713 hingga HD2741. Pengguna seterusnya boleh memilih pautan yang disediakan untuk melihat arah lokasi rak sebelum pergi ke lokasi berkenaan bagi mendapatkan bahan yang dicari.
Pendekatan ini menjadikan proses pencarian bahan lebih teratur kerana pengguna memperoleh panduan lokasi terlebih dahulu. SMART E-RAK secara tidak langsung membantu mengurangkan kebergantungan pengguna kepada bantuan kakitangan bagi perkara asas seperti mengenal pasti lokasi rak.
SMART E-RAK sebagai Penyelesaian Inovatif
Keistimewaan SMART E-RAK terletak pada keupayaannya mengubah proses pencarian bahan kepada satu pengalaman yang lebih mudah dan berpandukan teknologi. Sebelum mendapatkan bahan, pengguna dapat mengetahui terlebih dahulu lokasi rak berdasarkan nombor panggilan. Hal ini memberikan panduan yang lebih jelas kepada pengguna dan membantu mereka mencari bahan dengan lebih terarah.
Selain menyediakan fungsi pencarian lokasi, laman SMART E-RAK turut menyediakan Video Panduan Penggunaan Smart E-Rak. Penyediaan panduan berbentuk video membolehkan pengguna memahami kaedah penggunaan inovasi secara visual dan mudah. Pendekatan ini selaras dengan konsep perkhidmatan kendiri yang memberi peluang kepada pengguna mendapatkan panduan tanpa bergantung sepenuhnya kepada kakitangan perpustakaan.
Pembangunan SMART E-RAK juga menunjukkan bahawa inovasi dalam perkhidmatan perpustakaan tidak semestinya memerlukan sistem yang kompleks. Sebaliknya, inovasi boleh dimulakan dengan mengenal pasti masalah sebenar yang dihadapi pengguna dan menghasilkan penyelesaian yang bersesuaian dengan keperluan tersebut.
Dalam hal ini, masalah pencarian lokasi bahan diterjemahkan kepada satu penyelesaian digital yang lebih sistematik. Pendekatan sedemikian bukan sahaja memberi manfaat kepada pengguna, malah membantu perpustakaan memperlihatkan keupayaannya menyesuaikan perkhidmatan dengan perkembangan teknologi.
Peranan KIK SIBER dalam Pembangunan Inovasi
Pembangunan SMART E-RAK berkait rapat dengan usaha KIK SIBER dalam membudayakan inovasi di PHCTM. Berdasarkan laman SMART E-RAK, aktiviti KIK SIBER bagi tahun 2021/2022 merangkumi beberapa aktiviti seperti penampalan poster, persembahan pengurusan projek KIK, bengkel KIK HCTM dan sesi pembentangan. Aktiviti tersebut menggambarkan proses yang dilalui dalam menghasilkan dan mempersembahkan sesuatu inovasi.
Proses pembangunan inovasi memerlukan kerjasama, perbincangan dan komitmen ahli kumpulan. Setiap idea perlu dilihat daripada perspektif masalah, keperluan pengguna dan keberkesanan penyelesaian. Melalui penglibatan dalam aktiviti KIK, idea yang dihasilkan dapat diperhalusi dan dipersembahkan dengan lebih teratur.
KIK SIBER bukan sahaja memberi tumpuan kepada pembangunan produk, malah turut memberi perhatian kepada aspek pembentangan dan komunikasi inovasi. Perkara ini penting kerana sesuatu inovasi perlu dapat diterangkan dengan jelas supaya nilai dan manfaatnya dapat difahami oleh pihak yang menilai serta pengguna yang akan menggunakannya.
Kejayaan dalam Pertandingan Inovasi
Usaha pembangunan SMART E-RAK telah membawa kepada pencapaian yang membanggakan bagi KIK SIBER. Berdasarkan rekod yang dipaparkan pada laman SMART E-RAK, KIK SIBER telah memperoleh Naib Johan (Pengurusan) dalam Konvensyen Kumpulan Inovasi & Kreatif (KIK) Kali Ke-25 Peringkat UKM pada Jun 2022.
Pencapaian tersebut kemudiannya diteruskan melalui penyertaan dalam Cabaran Inovasi UKM 2022 (KESUKMA) pada September 2022, apabila KIK SIBER memperoleh Saguhati (Pengurusan). Seterusnya, pada November 2022, KIK SIBER memperoleh Pingat Emas (Pengurusan) dalam International Innovation & Design in Library & Information Science (InDelib) 2022.
Rangkaian pencapaian ini memperlihatkan bahawa sesuatu inovasi yang bermula daripada usaha menyelesaikan masalah perkhidmatan di tempat kerja mempunyai potensi untuk diketengahkan dalam pertandingan inovasi pada peringkat yang lebih luas.
Rajah 3: Pencapaian KIK SIBER dalam InDeLib (2022)
Impak terhadap Perkhidmatan Perpustakaan
SMART E-RAK memberikan nilai tambah kepada perkhidmatan perpustakaan melalui penyediaan panduan lokasi bahan secara digital. Pengguna boleh mengenal pasti lokasi rak berdasarkan nombor panggilan sebelum bergerak ke lokasi tersebut. Kaedah ini membantu menjadikan pencarian bahan lebih tersusun dan memberikan pengalaman penggunaan yang lebih mudah.
Dari sudut perkhidmatan, SMART E-RAK turut menyokong konsep perkhidmatan kendiri. Pengguna mempunyai ruang untuk mencari dan mendapatkan panduan secara sendiri, manakala kakitangan perpustakaan boleh memberi tumpuan kepada tugas lain yang memerlukan kepakaran dan interaksi secara langsung dengan pengguna.
Pada masa yang sama, pembangunan inovasi ini memberi gambaran bahawa perpustakaan boleh menggunakan teknologi digital secara kreatif untuk memperkukuh perkhidmatan sedia ada. Teknologi bukan sekadar digunakan untuk menyimpan atau menyampaikan maklumat, tetapi boleh dijadikan alat untuk menyelesaikan masalah sebenar dalam persekitaran kerja.
Pembudayaan Inovasi dalam Kalangan Warga Perpustakaan
Kejayaan SMART E-RAK juga boleh dilihat sebagai hasil daripada usaha membudayakan inovasi dalam kalangan warga perpustakaan. Aktiviti seperti bengkel, pembentangan, penyediaan poster dan persembahan pengurusan projek yang direkodkan dalam laman SMART E-RAK menunjukkan bahawa inovasi memerlukan proses yang berterusan dan bukan sekadar menghasilkan sesuatu produk.
Budaya inovasi yang baik memberi peluang kepada warga kerja untuk mengenal pasti kelemahan dalam perkhidmatan, mencadangkan idea dan menguji pendekatan baharu. Dalam konteks ini, SMART E-RAK menjadi satu contoh bagaimana idea yang berkaitan dengan tugas harian boleh dikembangkan menjadi inovasi yang mempunyai nilai kepada organisasi.
Lebih penting, kejayaan dalam pertandingan inovasi dapat menjadi motivasi kepada warga perpustakaan untuk terus menghasilkan idea baharu. Pengiktirafan yang diterima KIK SIBER menunjukkan bahawa kepakaran dan kreativiti warga perpustakaan mempunyai potensi untuk diketengahkan bukan sahaja dalam organisasi, tetapi juga dalam platform inovasi yang lebih luas.
Penutup
Pembangunan SMART E-RAK merupakan satu contoh inovasi perkhidmatan yang lahir daripada usaha mengenal pasti dan menyelesaikan masalah pengguna. Dengan menggunakan pendekatan digital yang mudah, pengguna dapat mengenal pasti lokasi bahan berdasarkan nombor panggilan dan mendapatkan panduan arah ke rak yang berkaitan.
Kejayaan KIK SIBER dalam beberapa pertandingan inovasi pada tahun 2022 telah membuktikan bahawa usaha penambahbaikan perkhidmatan di peringkat perpustakaan mempunyai potensi untuk menghasilkan pencapaian yang lebih besar. Naib Johan Konvensyen KIK Kali Ke-25 Peringkat UKM, Saguhati Cabaran Inovasi UKM 2022 dan Pingat Emas InDelib 2022 menjadi antara pencapaian yang mencerminkan hasil usaha tersebut.
SMART E-RAK bukan sekadar sebuah inovasi untuk membantu pengguna mencari bahan, tetapi turut menjadi contoh bahawa warga perpustakaan mampu mencipta penyelesaian kreatif melalui pemanfaatan teknologi. Pada masa hadapan, inovasi seperti ini wajar terus ditambah baik berdasarkan perubahan teknologi dan keperluan pengguna supaya perkhidmatan perpustakaan kekal relevan, responsif dan berorientasikan pengguna.
Rujukan
[1] Kumpulan KIK SIBER. (2022). SMART E-RAK – Perpustakaan Hospital Canselor Tuanku Muhriz. Perpustakaan Hospital Canselor Tuanku Muhriz, Universiti Kebangsaan Malaysia. https://sites.google.com/ppukm.ukm.edu.my/e-rak-phctm/utama
[2] Universiti Kebangsaan Malaysia. (2022). Konvensyen Kumpulan Inovasi & Kreatif (KIK) Kali Ke-25 Peringkat UKM. Universiti Kebangsaan Malaysia.
[3] Kumpulan KIK SIBER. (2022). International Innovation & Design in Library & Information Science (InDelib) 2022. Perpustakaan Hospital Canselor Tuanku Muhriz, Universiti Kebangsaan Malaysia.